Tussen de Barakken

Een nieuwe zwerftocht is van start gegaan. Draait het Diepenring Kompas om de grachten van Groningen en de mensen die er hun levens in vrijheid vormgeven, Tussen de Barakken toont de bewoners van de houten bouwwerken uit kamp Westerbork en woonoord Schattenberg voor wie het begrip vrijheid minder vanzelfsprekend is. Via de barakken hoop ik kleine en grote geschiedenissen – van Duitse vluchtelingen, gedeporteerde Joden, Sinti en Roma, geïnterneerde NSB-ers, Nederlandse soldaten op weg naar een koloniale oorlog, gerepatrieerde Indische Nederlanders, Molukse KNIL-soldaten en hun gezinnen, Turkse gastarbeiders, Wierdense varkens, Achterhoekse kippen en mijn eigen Haagse slagersfamilie – met elkaar te verbinden.

Door een magisch toeval is de zwerftocht recent in het boek Verhalen veranderen van Saskia Tjepkema, Martijn van Ooijen, Joeri Kabalt et al (Boom, 2022) terecht gekomen. Het vormt de directe aanleiding voor de keuze om nu al een voorproef van Tussen de Barakken te publiceren. Er is namelijk iets veranderd. De auteurs hebben me geholpen mijn eigen zwerftocht beter te begrijpen. Met de voorproef hoop ik het toeval uit te lokken en nog meer hulp en inspiratie te krijgen. Van de lezers bijvoorbeeld…

De bestemming van de zwerftocht is vooralsnog onbekend, er is geen plan anders dan het zorgvuldig opdiepen van verhalen rond de barakken en haar bewoners en op deze plek met onbekende regelmaat verslag uit te brengen. Voor de lezer zal ik mijn best doen de losse onderdelen zo vorm te geven dat ze onafhankelijk van elkaar te volgen zijn.

Het gedicht Daarvoor. Daarom. is het motto van de zwerftocht tussen de barakken.

De twee wandelingen in Hooghalen, een vrije zondag vormen de aanleiding tot de zwerftocht.

De Plattegrond vormt het kompas voor de zwerftocht tussen de barakken.

Met de Joodse fotograaf Rudolf Breslauer vertrekken we in 1938 uit Duitsland om rondzwervend door Nederland in barak 14 van vluchtelingenkamp Westerbork uit te komen.

In Ben Ali Libi volgen we Michel Velleman als ‘humoristisch goochelaar’ in zijn rondgang door Nederland en België die in barak 61 van durchgangslager Westerbork eindigt. De Groninger vormt de verbinding met het Diepenring Kompas.

Haar ogen laten zich lezen als de aankondiging van een onafwendbaar lot, zowel van Sintezza Settela Steinbach uit strafbarak 69 als van Rudolf Breslauer die haar transport (en zijn opdrachtgever) op beeld vastlegt.

Voor het getraliede venster van de veewagon hangt de herrlich weichen blauwe jas van Rakli Weisz. In 2011 neemt Sinto Zoni Weisz de laatste herinnering aan zijn zusje mee naar de Duitse Bondsdag.

Haar naam gaat de hele wereld over. In Anne Frank volgen we het kind van Otto en Edith uit Frankfurt via Amsterdam naar de barakken 56 en 67 in Westerbork, en eindigen we op de grensovergang tussen de stations Nieuweschans en Weener.

Ten slotte nemen we met Johnny and Jones zingend tussen barakken 41, 63, 67 en 71 afscheid van doorgangskamp Westerbork en haar bewoners.

Alsof er nooit 102.00 mensen gedeporteerd zijn wordt Kamp Westerbork na de Tweede Wereldoorlog herdoopt tot Woonoord Schattenberg en hergebruikt voor groepen zo divers als gearresteerde NSB-ers, Nederlandse militairen voor Indonesië en gerepatrieerde Indische Nederlanders. De langste tijd hebben de barakken dienst gedaan als onderkomen voor Molukse KNIL-militairen en hun gezinnen. Momenteel ben ik in gesprek met Judith Ririhena, Paul Salakory en Otis Polnaya. Meer verhalen volgen.

Vanaf eind jaren vijftig worden delen van Woonoord Schattenberg ontmanteld. De barakken worden gesloopt of gedemonteerd en verkocht voor gebruik in Veendam (opslagschuur), Peizermade (paardenschuur), Zelhem (kippenschuur) en hoogstwaarschijnlijk Wierden (als barak voor Turkse gastarbeiders werkend in de naastgelegen vleesfabriek van A. Passchier en Zn).

Het is begin jaren 70. In Suikerfeest tussen varkens vieren mijn ouders het einde van de Ramadan in de barak van ‘onze’ Turkse gastarbeiders door wie ze uitgenodigd zijn.

Momenteel ben ik in gesprek met Türker Atabek, Guido Abuys, Jan Bork en mijn eigen familie. Meer verhalen volgen.

Op de Spotify Draaitafel ligt de muziek uit de barakken.

De eerste mijlpaal van mijn zwerftocht is de nog niet officieel gepubliceerde stopmotion muziekvideo Tussen de Barakken. De tijdelijke beschikbaarheid op deze plek is om toestemming te vragen aan de personen wiens stemmen en foto’s gebruikt zijn.

Paul Passchier, 8-12-2022 (laatste update)